Węgorze-projekt specjalny, Teatr muzyczny capitol, wrocław 06.10.2018-20.12.2018

Wystawy

 

fot. Ala Savashevic

   ,,Blaszany bębenek” jest historią chłopca , który – buntując się przeciw rzeczywistości dorosłych – w wieku trzech lat postanawia nie rosnąć. Natomiast sam Gunter Grass w wieku piętnastu lat uciekł z domu i próbował zaciągnąć się do wojska – bez skutku. Dopiero dwa lata później wcielony został do armii, a pod koniec życia wyznał, że był żołnierzem Waffen-SS. Ujawnienie tego faktu wywołało wiele kontrowersji na całym świecie, jednak w całej sprawie oczyszczający był fakt młodego wieku pisarza oraz jego późniejsze zasługi dla niemieckiej i światowej kultury. Dwa symetryczne węgorze Baśnika, namalowane w formacie pionowego prostokąta, przypominają flagę SS i bezpośrednio korespondują z plakatem spektaklu, wyobrażającym dziecięcy wiatraczek niepokojąco podobny do swastyki.

Scena połowu węgorzy – zarówno opisana w książce Grassa, jak i ukazana w późniejszym, nagrodzonym Oskarem, filmie Schlondorffa – jest tyleż fascynująca i zapadająca w pamięć, co odrażająca. Wyszarpnięta przez rybaka na brzeg bałtyckiej plaży głowa konia, z której pyska, nozdrzy i uszu wydobywane są następnie żerujące na ścierwie węgorze, może być interpretowana wielorako. Czyni się z niej alegorię zbliżającej się katastrofy: robaka drążącego zdrową niegdyś tkankę (nawiązanie do rosnącego w siłę faszyzmu), ale też biedy, rozpadu, nieuniknionego końca pewnego świata. Perspektywa dziecka, które nie chce dorosnąć, dziecka wielu kultur (matka bohatera jest kaszubką, ojciec Niemcem, wuj i zarazem kochanek matki – Polakiem, zaś scena na plaży rozgrywa się jeszcze w wolnym mieście Gdańsku), dopełnia tylko atmosfery rozdarcia, zagubienia i braku przynależności. No bo jak odnaleźć się w świecie, który oszalał? W świecie, który obraca się przeciw sobie.

Otóż wydaje się, że należy trwać na marginesie, zamiast językiem – posługiwać się szyfrem, pod pozorem dziecięcej naiwności szukać sekretnie tego, co dobre i prawdziwe. Nawet odmawiając dorastania, nie uniknie się jednak bolesnych odprysków pogrążonej w chaosie, wrogiej rzeczywistości dorosłych.                                                                                                                       Michał Bieniek